जलबराह मिडिया , विषेश रिपोर्ट ……✍️
दाङ , असोज-२३ । बडा दशैँको मूल मर्म भनेकै घटस्थापनाका दिन घर-घर वा कोतमा विधिपूर्वक जमरा राखी नवरात्रभरि दुर्गा भवानीको पूजा-आराधना गर्नु र विजया दशमीका दिन शुभ साइतमा मान्यजनको हातबाट टीका-जमरा ग्रहण गर्नु हो। तर, पछिल्ला केही वर्षयता बिदा हुनुअघि नै विद्यालयहरूमा साना बालबालिकालाई अगावै टीका र अघिल्लै उमारेको/नक्कली जमरा लगाइदिने र सोको तस्बिर तथा भिडियो सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गर्ने विकृति तीव्र रूपमा बढेको पाइने गर्दछ।
घटस्थापना नै नभई, जमरा नउम्रँदै र विजया दशमीको शुभ साइत नै नआई बिदा हुनुअघि नै टीका-जमरा लगाइदिने यो कार्यले हाम्रो मौलिक परम्परा, सांस्कृतिक मर्यादा र शास्त्रीय साइतको घोर अवमूल्यन गरेको छ।
“लाइक र भ्युज”का लागि साइत र परम्पराको बलि !
विद्यालयहरूले यसलाई ‘सांस्कृतिक सिकाइ’ वा ‘प्रि-दशैँ सेलिब्रेसन’को नाम दिए पनि वास्तविकतामा यो विद्यालयको डिजिटल ब्रान्डिङ, भ्युज र लाइक बटुल्ने स्टन्ट मात्र बनेको देखिन्छ। सामाजिक सञ्जालमा ‘कन्टेन्ट’ बनाउने र भाइरल हुने होडबाजीका कारण परापूर्वकालदेखि चलिएको शुभ साइत र धार्मिक विधिलाई पछाडि पारिएको पुष्टि हुन्छ।
संस्कृतिविद्हरूका अनुसार, घटस्थापना नै नभई बिना साइत अगावै टीका-जमरा लगाइदिनुले बालबालिकामा “साइत र विधि नभए पनि हुन्छ” भन्ने गलत सन्देश प्रवाह गरिरहेको छ। यसले सांस्कृतिक चेतना बढाउनुको साटो हाम्रा ऐतिहासिक र धार्मिक मान्यतालाई कमजोर बनाउँदै लगेको छ।
के सिकाइ र प्रचारको नाममा परम्परा बिर्सने?
बालबालिकालाई चाडपर्व र आफ्नो संस्कारबारे सिकाउनु निश्चय नै सराहनीय प्रयास हो। तर, सांस्कृतिक सिकाइका नाममा ‘साइत र विधि’लाई नै मिचेर अगावै टीका-जमरा लगाइदिनु कतिसम्म व्यावहारिक र शास्त्रीय रूपमा सही हो भन्नेबारे गम्भीर समीक्षा हुनु आवश्यक देखिन्छ।
बिदा हुनुअघि टीका लगाउने कर्मभन्दा पनि विजया दशमीको शुभ साइत, जमराको महत्त्व र संस्कृति प्रतिको आदरभाव बुझाउने वातावरण बनाउनेतर्फ ध्यान दिन सके मात्र बालबालिकाले चाडपर्वको वास्तविक मर्म बुझ्न सक्नेछन्। नत्र, ‘भाइरल’ हुने होडमा हाम्रा मौलिक परम्परा र साइतको गरिमा ओझेल पर्दै जाने खतरा बढेको छ।
यसर्थ: समयमै बुद्धिजीवी बर्गले यस विषयमा गम्भीर तरिकाले सोच्ने कि !
